Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn

Sau khi ly hôn, việc Tòa án giao con cho cha hoặc mẹ trực tiếp nuôi không có nghĩa là người còn lại vĩnh viễn mất quyền nuôi con.

Trong quá trình con lớn lên, điều kiện kinh tế, chỗ ở, công việc, sức khỏe hoặc môi trường sống của cha mẹ có thể thay đổi. Cũng có trường hợp người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng hoặc giáo dục con như trước đây.

Khi đó, cha hoặc mẹ có thể đặt ra vấn đề thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn.

Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn có thể được thực hiện khi cha, mẹ có thỏa thuận phù hợp với lợi ích của con hoặc khi người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện để tiếp tục trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.

Vậy trường hợp nào có thể yêu cầu thay đổi quyền nuôi con? Cần chuẩn bị những chứng cứ gì và thủ tục thực hiện như thế nào?

Luật sư Đông xin có bài viết hướng dẫn cụ thể như sau:

Khi nào được yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con?

Sau khi bản án hoặc quyết định ly hôn có hiệu lực, nếu có căn cứ cho rằng việc tiếp tục giao con cho người đang trực tiếp nuôi không còn phù hợp thì cha hoặc mẹ có thể yêu cầu thay đổi.

Khoản 1 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình quy định trong trường hợp có yêu cầu của cha, mẹ hoặc cá nhân, tổ chức được quy định tại khoản 5 Điều 84, Tòa án có thể quyết định việc thay đổi người trực tiếp nuôi con.

Như vậy, việc thay đổi không chỉ được đặt ra ngay sau khi ly hôn mà có thể phát sinh trong quá trình cha mẹ thực hiện quyền, nghĩa vụ đối với con nếu xuất hiện căn cứ phù hợp.

Các trường hợp thường gặp gồm:

• Người đang nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp chăm sóc con;
• Cha mẹ tự nguyện thỏa thuận thay đổi người nuôi con;
• Môi trường sống hiện tại không còn bảo đảm quyền lợi của con;
• Điều kiện chăm sóc, giáo dục con của cha hoặc mẹ thay đổi đáng kể;
• Có những tình tiết mới cho thấy việc thay đổi người trực tiếp nuôi con là phù hợp với lợi ích của con.

Tuy nhiên, không phải cứ cha hoặc mẹ yêu cầu là Tòa án sẽ thay đổi người nuôi con. Người yêu cầu phải chứng minh được căn cứ của mình.

Những căn cứ để Tòa án chấp nhận yêu cầu

Người đang nuôi con không còn đủ điều kiện

Đây là một trong những căn cứ quan trọng để yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con.

Theo khoản 2 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình, Tòa án có thể quyết định thay đổi người trực tiếp nuôi con nếu người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.

Điều kiện này cần được xem xét trên thực tế.

Ví dụ, sau khi ly hôn, người mẹ đang trực tiếp nuôi con nhưng sau đó:

• Không còn khả năng chăm sóc con;
• Thường xuyên bỏ mặc con;
• Không bảo đảm điều kiện sinh hoạt tối thiểu;
• Có hành vi bạo lực đối với con;
• Có lối sống hoặc hành vi gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của con;
• Không có khả năng trực tiếp chăm sóc do điều kiện thực tế thay đổi;
• Môi trường sống của con trở nên không an toàn.

Trong những trường hợp như vậy, người cha có thể yêu cầu Tòa án xem xét thay đổi người trực tiếp nuôi con nếu có chứng cứ chứng minh.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng khó khăn về kinh tế đơn thuần không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc người đang nuôi con không còn đủ điều kiện nuôi con.

Tòa án sẽ đánh giá tổng thể các điều kiện và quyền lợi của con.

Cha mẹ có thỏa thuận

Điều 84 cũng cho phép Tòa án xem xét thay đổi người trực tiếp nuôi con trong trường hợp cha, mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phù hợp với lợi ích của con.

Ví dụ:

Sau khi ly hôn, người mẹ được giao trực tiếp nuôi con. Sau một thời gian, do công việc phải chuyển sang tỉnh khác và không còn thuận lợi để trực tiếp chăm sóc con, người mẹ và người cha thống nhất để người cha trực tiếp nuôi con.

Nếu sự thỏa thuận này phù hợp với lợi ích của con, cha mẹ có thể yêu cầu Tòa án xem xét công nhận hoặc quyết định việc thay đổi theo quy định pháp luật.

Điểm quan trọng là việc cha mẹ thỏa thuận không chỉ cần thể hiện ý chí của hai bên mà còn phải bảo đảm quyền lợi của con.

Vì lợi ích tốt nhất của con

Đây là nguyên tắc xuyên suốt trong việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến người trực tiếp nuôi con.

Việc thay đổi người nuôi con không nên được hiểu là cuộc tranh chấp giữa cha và mẹ xem ai “thắng” mà mục tiêu quan trọng nhất là xác định môi trường nào bảo đảm tốt hơn quyền lợi của con.

Khi xem xét, có thể cần đánh giá:

• Điều kiện chăm sóc;
• Điều kiện học tập;
• Chỗ ở;
• Sức khỏe;
• Môi trường sống;
• Thời gian trực tiếp chăm sóc;
• Điều kiện kinh tế;
• Khả năng giáo dục;
• Quan hệ của con với cha, mẹ và những người chăm sóc khác;
• Nguyện vọng của con trong trường hợp pháp luật quy định phải xem xét.

Do đó, nếu người cha muốn thay đổi quyền nuôi con từ mẹ sang cha thì không phải là việc chứng minh ai đủ điều kiện hơn, mà cần chứng minh thêm có phát sinh điều kiện để thay đổi người trực tiếp nuôi con hay không? Nhiều người hiểu nhầm rằng, mình có điều kiện tốt hơn thì có quyền tòa yêu cầu thay đổi người nuôi con sau khi ly hôn, nhưng không phải vậy, đối với thủ tục thay đổi người trực tiếp nuôi con thì trước tiên phải chứng minh được căn cứ để thay đổi quyền nuôi con: đó là người đang trực tiếp nuôi con không đủ điều kiện để nuôi con, sau đó mới phải chứng minh điều kiện nuôi con.

Hồ sơ cần chuẩn bị

Người có yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con cần chuẩn bị hồ sơ phù hợp với tình trạng thực tế của vụ việc.

Thông thường có thể gồm:

1. Đơn yêu cầu hoặc đơn khởi kiện

Tùy tính chất và cách thức yêu cầu, cần chuẩn bị văn bản yêu cầu Tòa án giải quyết việc thay đổi người trực tiếp nuôi con theo đúng thủ tục tố tụng.

Trong đơn cần trình bày rõ:

• Thông tin của người yêu cầu;
• Thông tin của người đang trực tiếp nuôi con;
• Thông tin của con;
• Quyết định hoặc bản án trước đây về việc giao con;
• Lý do đề nghị thay đổi;
• Căn cứ chứng minh người đang nuôi con không còn đủ điều kiện, nếu đây là căn cứ yêu cầu;
• Điều kiện của người đề nghị nhận nuôi con;
• Các yêu cầu cụ thể đối với Tòa án.

2. Bản án hoặc quyết định ly hôn

Cần cung cấp bản án hoặc quyết định của Tòa án trước đây trong đó xác định người trực tiếp nuôi con.

Đây là tài liệu quan trọng để Tòa án xác định tình trạng pháp lý hiện tại về quyền trực tiếp nuôi con.

3. Giấy khai sinh của con

Cung cấp giấy khai sinh hoặc tài liệu hợp pháp chứng minh quan hệ cha, mẹ, con.

4. Giấy tờ chứng minh điều kiện của người yêu cầu

Có thể gồm:

• Hợp đồng lao động;
• Bảng lương;
• Sao kê tài khoản;
• Giấy tờ về chỗ ở;
• Hợp đồng thuê nhà;
• Tài liệu về điều kiện học tập của con;
• Tài liệu về thời gian chăm sóc con;
• Các tài liệu khác chứng minh khả năng trực tiếp nuôi dưỡng con.

5. Chứng cứ về việc người đang nuôi con không còn đủ điều kiện

Đây thường là phần khó nhất trong hồ sơ.

Tùy trường hợp có thể gồm:

• Hồ sơ của cơ quan công an;
• Hồ sơ của cơ quan bảo vệ trẻ em hoặc cơ quan có thẩm quyền;
• Hồ sơ y tế;
• Tài liệu của nhà trường;
• Hình ảnh, video;
• Tin nhắn;
• Lời khai của người làm chứng;
• Tài liệu thể hiện việc bỏ mặc, không chăm sóc con;
• Các tài liệu hợp pháp khác.

Thủ tục yêu cầu thay đổi quyền nuôi con

Về cơ bản, người có yêu cầu cần thực hiện các bước sau:

Bước 1: Xác định căn cứ thay đổi

Trước khi làm hồ sơ, cần xác định rõ mình yêu cầu thay đổi vì:

• Hai bên đã thỏa thuận;
• Người đang nuôi con không còn đủ điều kiện;
• Hoặc có những tình tiết thực tế khác cho thấy việc thay đổi là cần thiết để bảo đảm quyền lợi của con.

Đây là bước quan trọng vì căn cứ yêu cầu quyết định loại chứng cứ cần chuẩn bị.

Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ và chứng cứ

Người yêu cầu cần tập hợp bản án, giấy khai sinh của con và các tài liệu chứng minh điều kiện nuôi con của mình cũng như căn cứ yêu cầu thay đổi.

Không nên chỉ trình bày rằng người đang nuôi con “không chăm sóc tốt” mà không có tài liệu chứng minh cụ thể.

Bước 3: Nộp hồ sơ cho Tòa án có thẩm quyền

Hồ sơ được nộp đến Tòa án có thẩm quyền theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Trong thực tế, việc xác định đúng Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền là vấn đề cần kiểm tra cụ thể theo nơi cư trú của các bên và tính chất vụ việc.

Bước 4: Tòa án xem xét và giải quyết

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, Tòa án sẽ xem xét các tài liệu, chứng cứ và thực hiện các thủ tục tố tụng cần thiết.

Tùy vụ việc, Tòa án có thể yêu cầu các bên cung cấp thêm tài liệu, chứng cứ hoặc xác minh những vấn đề liên quan đến điều kiện nuôi con.

Bước 5: Tòa án quyết định việc thay đổi

Sau quá trình xem xét, nếu có đủ căn cứ, Tòa án có thể quyết định thay đổi người trực tiếp nuôi con.

Nếu không có đủ căn cứ thì yêu cầu thay đổi có thể không được chấp nhận.

Chứng cứ cần cung cấp

Đối với tranh chấp thay đổi quyền nuôi con, chứng cứ là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Người yêu cầu nên chia chứng cứ thành hai nhóm.

Nhóm thứ nhất: Chứng minh người đang nuôi con không còn đủ điều kiện

Ví dụ:

Về chăm sóc: chứng minh người đang nuôi con thường xuyên bỏ mặc hoặc không trực tiếp chăm sóc con.

Về sức khỏe: chứng minh tình trạng sức khỏe thực tế ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc con.

Về môi trường sống: chứng minh con đang sống trong môi trường không an toàn hoặc không phù hợp.

Về đạo đức, hành vi: nếu có hành vi bạo lực, ngược đãi, sử dụng chất gây nghiện hoặc hành vi khác ảnh hưởng nghiêm trọng đến con thì cần cung cấp tài liệu chứng minh.

Về học tập: nếu người đang nuôi con không bảo đảm việc học tập của con thì có thể cung cấp tài liệu từ nhà trường hoặc những chứng cứ phù hợp khác.

Nhóm thứ hai: Chứng minh người yêu cầu có điều kiện tốt để nuôi con

Không nên chỉ tập trung vào việc chứng minh người kia không đủ điều kiện.

Người yêu cầu cần đồng thời chứng minh:

• Có thu nhập ổn định;
• Có nơi ở phù hợp;
• Có thời gian trực tiếp chăm sóc con;
• Có khả năng bảo đảm việc học tập;
• Có điều kiện chăm sóc sức khỏe;
• Có môi trường sống phù hợp;
• Có khả năng giáo dục và hỗ trợ sự phát triển của con.

Đây là cách tiếp cận quan trọng khi xây dựng hồ sơ tranh chấp quyền nuôi con.

Con bao nhiêu tuổi thì được xem xét nguyện vọng?

Đối với trường hợp thay đổi người trực tiếp nuôi con, độ tuổi của con cũng là một vấn đề cần lưu ý.

Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình, khi giải quyết việc thay đổi người trực tiếp nuôi con, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên.

Tuy nhiên, nguyện vọng của con không đồng nghĩa với việc con được tự mình quyết định người sẽ trực tiếp nuôi mình.

Tòa án vẫn phải xem xét tổng thể các yếu tố liên quan đến quyền lợi của con.

Thời gian giải quyết

Pháp luật không có một mốc thời gian duy nhất áp dụng cho mọi trường hợp thay đổi người trực tiếp nuôi con.

Thời gian giải quyết phụ thuộc vào việc cha mẹ có thỏa thuận hay không và mức độ phức tạp của vụ việc.

Nếu hai bên đã thống nhất, hồ sơ rõ ràng và không có tranh chấp phức tạp thì việc giải quyết có thể thuận lợi hơn.

Ngược lại, nếu một bên không đồng ý và phát sinh tranh chấp, Tòa án có thể phải:

• Thu thập chứng cứ;
• Xác minh điều kiện của cha, mẹ;
• Xác minh môi trường sống của con;
• Làm việc với nhà trường hoặc cơ quan liên quan;
• Xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi;
• Xác minh các tình tiết khác.

Do đó, không nên hiểu rằng cứ nộp đơn thay đổi quyền nuôi con là Tòa án sẽ giải quyết trong một khoảng thời gian cố định.

Nếu hồ sơ có đầy đủ chứng cứ ngay từ đầu, các bên phối hợp và không phát sinh vấn đề phức tạp thì thời gian giải quyết thường thuận lợi hơn.

Luật sư hỗ trợ tranh chấp quyền nuôi con

Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn là một dạng tranh chấp mà chứng cứ thực tế có vai trò rất quan trọng.

Trong quá trình hành nghề, tôi nhận thấy nhiều người có mong muốn nhận nuôi con nhưng khi làm việc với Tòa án lại không biết phải chứng minh vấn đề nào và thu thập tài liệu từ đâu.

Trong trường hợp này, Luật sư Đông có thể hỗ trợ:

• Đánh giá căn cứ có thể yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con;
• Phân tích điều kiện thực tế của cha và mẹ;
• Xác định những vấn đề cần chứng minh;
• Xây dựng phương án thu thập chứng cứ;
• Rà soát bản án hoặc quyết định ly hôn trước đó;
• Hướng dẫn chứng minh điều kiện kinh tế;
• Hướng dẫn chứng minh chỗ ở và môi trường sống;
• Hướng dẫn chứng minh quá trình trực tiếp chăm sóc con;
• Đánh giá chứng cứ về việc người đang nuôi con không còn đủ điều kiện;
• Soạn đơn và các văn bản tố tụng;
• Tham gia làm việc, hòa giải tại Tòa án;
• Tham gia phiên tòa để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Một điểm tôi đặc biệt lưu ý khách hàng là không nên biến vụ án thay đổi quyền nuôi con thành cuộc tranh chấp giữa cha và mẹ.

Mục tiêu quan trọng nhất vẫn là chứng minh việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phù hợp với lợi ích của con.

Nếu người yêu cầu chỉ tập trung vào những mâu thuẫn giữa hai vợ chồng mà không chứng minh được việc thay đổi sẽ mang lại điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục tốt hơn cho con thì yêu cầu có thể gặp khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

Sau khi ly hôn có được giành lại quyền nuôi con không?

Có.

Việc một bên được giao trực tiếp nuôi con trong bản án ly hôn không có nghĩa quyền này không bao giờ được thay đổi. Nếu có căn cứ theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình, cha hoặc mẹ có thể yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con.

Muốn thay đổi quyền nuôi con có cần chứng minh người kia không tốt không?

Không nhất thiết.

Người yêu cầu cần chứng minh căn cứ thay đổi theo pháp luật. Trong đó, một căn cứ quan trọng là người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.

Đồng thời, người yêu cầu cũng nên chứng minh mình có điều kiện phù hợp để trực tiếp nuôi con.

Người đang nuôi con không có việc làm có bị mất quyền nuôi con không?

Không đương nhiên.

Việc không có việc làm hoặc thu nhập thấp cần được xem xét cùng các điều kiện khác. Nếu người đó vẫn có khả năng chăm sóc con, có chỗ ở và bảo đảm được các nhu cầu thiết yếu của con thì chưa thể chỉ dựa vào việc không có việc làm để kết luận không đủ điều kiện nuôi con.

Cha mẹ tự thỏa thuận đổi người nuôi con có được không?

Có thể.

Nếu cha mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con và thỏa thuận đó phù hợp với lợi ích của con thì có thể yêu cầu Tòa án xem xét theo quy định pháp luật.

Con từ đủ 7 tuổi có được tự chọn ở với cha hoặc mẹ không?

Không.

Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi nhưng đây không phải là quyền tự quyết tuyệt đối của trẻ. Tòa án vẫn phải xem xét tổng thể quyền lợi về mọi mặt của con.

Người đang nuôi con cản trở cha hoặc mẹ gặp con có thể yêu cầu đổi quyền nuôi con không?

Việc một bên cản trở quyền thăm nom, chăm sóc con có thể là tình tiết cần được xem xét tùy trường hợp. Tuy nhiên, không phải cứ có hành vi cản trở thăm nom là Tòa án đương nhiên thay đổi người trực tiếp nuôi con.

Người yêu cầu cần chứng minh tình trạng thực tế và mức độ ảnh hưởng đến quyền lợi của con.

Có thể yêu cầu thay đổi quyền nuôi con nhiều lần không?

Nếu xuất hiện căn cứ mới và đáp ứng điều kiện pháp luật, cha hoặc mẹ có thể tiếp tục yêu cầu Tòa án xem xét. Tuy nhiên, việc yêu cầu phải dựa trên tình tiết và căn cứ thực tế, không nên lạm dụng thủ tục tố tụng để gây ảnh hưởng đến cuộc sống ổn định của con.

Nếu anh/chị sau khi ly hôn đang gặp tình trạng người đang nuôi con không còn đủ điều kiện chăm sóc con, cản trở quyền thăm nom hoặc điều kiện nuôi con của mình đã thay đổi đáng kể và muốn yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con, có thể liên hệ Luật sư Đông để được đánh giá hồ sơ và hướng dẫn chuẩn bị chứng cứ.

Liên hệ Luật sư Đông

Số điện thoại, Zalo, Viber, WhatsApp: 0362.735.057

(Trường hợp liên hệ Luật sư Đông không nghe máy do đang tham gia phiên tòa, anh/chị vui lòng nhắn nội dung vụ việc qua Zalo, Luật sư sẽ phản hồi trong thời gian sớm nhất.)

Facebook: Facebook Luật sư Đông

Email: Luatsudong06@gmail.com