Nợ ngân hàng khi ly hôn ai phải trả?

Chỉ ra tòa ly hôn mới thấy còn khoản vay ngân hàng chưa trả hết: ai sẽ là người phải trả? Đây là câu hỏi của rất nhiều cặp vợ chồng khi chia tài sản thắc mắc. Nợ ngân hàng khi ly hôn không tự biến mất, và việc ai phải trả phụ thuộc trước hết vào việc khoản nợ đó là nợ chung hay nợ riêng của vợ chồng.

Luật sư Đông xin có bài viết hướng dẫn cách xác định nợ chung, nợ riêng, trách nhiệm thanh toán và những chứng cứ cần chuẩn bị khi tranh chấp phát sinh.

Xem thêm bài viết liên quan

Thế nào là nợ chung của vợ chồng?

Theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 (các điều 27 và 37), nợ chung là các nghĩa vụ tài sản mà vợ chồng cùng chịu trách nhiệm, bao gồm các nhóm phổ biến:

  • Khoản vay do hai vợ chồng cùng thỏa thuận xác lập, cùng ký hợp đồng tín dụng hoặc cùng đồng ý;
  • Khoản vay do một bên xác lập nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình (ăn ở, học hành, chữa bệnh, sinh hoạt để duy trì cuộc sống chung);
  • Khoản vay phục vụ việc mua, xây dựng, sửa chữa tài sản chung (như mua nhà ở của gia đình);
  • Khoản vay phục vụ kinh doanh chung của vợ chồng;
  • Nghĩa vụ phát sinh từ việc dùng tài sản riêng để duy trì, phát triển khối tài sản chung hoặc tạo nguồn thu nhập chính của gia đình;
  • Các nghĩa vụ khác mà vợ chồng thỏa thuận là nghĩa vụ chung.

Ví dụ: vợ chồng cùng vay ngân hàng 1,5 tỷ để mua căn hộ chung cư, cùng ký hợp đồng tín dụng và thế chấp chính căn hộ đó thì đây là nợ chung.

Thế nào là nợ riêng?

Nợ riêng là nghĩa vụ tài sản của riêng một bên, không nhằm phục vụ nhu cầu của gia đình. Theo Điều 45 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, nợ riêng thường gồm:

  • Nghĩa vụ có trước khi kết hôn (ví dụ khoản vay mua nhà riêng trước cưới);
  • Nghĩa vụ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản riêng không nhằm duy trì hoặc phát triển khối tài sản chung;
  • Khoản vay một bên tự vay cho mục đích cá nhân không liên quan đến gia đình (cá cược, đầu tư riêng, phục vụ sở thích, cho người khác vay lại...) mà bên kia không biết, không đồng ý;
  • Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật của một bên;
  • Nghĩa vụ mà vợ chồng thỏa thuận là nợ riêng của một người (trong thỏa thuận chế độ tài sản).

Nếu một bên được xác định là nợ riêng thì người đó tự chịu trách nhiệm thanh toán, người còn lại không phải đứng ra trả nợ.

Cách xác định trách nhiệm trả nợ

Các nguyên tắc thường được áp dụng khi xác định nợ ngân hàng khi ly hôn:

  1. Xác định thời điểm phát sinh khoản vay. Vay trước hôn nhân thường là nợ riêng; vay trong thời kỳ hôn nhân cần xem xét thêm mục đích.
  2. Xác định mục đích sử dụng tiền vay. Vay để mua nhà chung, kinh doanh chung, chi tiêu gia đình thì hướng tới nợ chung; vay cho mục đích cá nhân thì hướng tới nợ riêng.
  3. Xác định ý chí và sự biết của bên còn lại. Bên kia có đồng ý, biết, được hưởng lợi từ khoản vay hay không.
  4. Xem xét văn bản thỏa thuận giữa vợ chồng (nếu có) về chế độ tài sản, về việc ai trả khoản vay.

Quan hệ với ngân hàng sau khi ly hôn

Đây là điểm rất nhiều người hiểu nhầm. Quyền, nghĩa vụ của vợ chồng đối với người thứ ba (trong đó có ngân hàng) vẫn có hiệu lực sau khi ly hôn, trừ trường hợp vợ chồng và người thứ ba có thỏa thuận khác (Điều 61). Cụ thể:

  • Thỏa thuận giữa vợ chồng "ai trả khoản vay" chỉ có giá trị giữa hai người, không tự động ràng buộc ngân hàng nếu ngân hàng chưa đồng ý;
  • Ngân hàng vẫn có thể yêu cầu người đứng tên trên hợp đồng tín dụng hoặc người bảo lãnh thanh toán theo cam kết;
  • Người đã trả nợ thay cho phần nghĩa vụ của người kia có thể yêu cầu người đó hoàn trả phần tương ứng;
  • Muốn chuyển hẳn nghĩa vụ trả nợ cho một bên, thường phải làm việc lại với ngân hàng (làm lại hợp đồng, thay đổi người vay) và chỉ có hiệu lực khi ngân hàng chấp thuận.

Bảng tóm tắt nhanh

Loại khoản vay khoản vay Ai thường phải trả?
Vay mua nhà, đất chung; vay chi tiêu, nuôi dạy con Nợ chung Vợ chồng cùng chịu trách nhiệm, trước hết bằng tài sản chung
Vay cùng ký hợp đồng hoặc cả hai đồng ý Nợ chung Vợ chồng cùng chịu trách nhiệm
Vay trước hôn nhân Nợ riêng Người vay
Vay cho mục đích cá nhân, bên kia không biết, không hưởng lợi Nợ riêng Người vay
Vay phục vụ kinh doanh chung Nợ chung Vợ chồng cùng chịu trách nhiệm

Khoản vay đứng tên một người có phải cùng trả không?

Đây là tình huống phổ biến nhất: hợp đồng tín dụng chỉ có tên chồng (hoặc vợ), người còn lại cho rằng mình không biết và không phải trả. Việc đứng tên một người không mặc nhiên làm khoản vay thành nợ riêng. Cần xem xét:

  • Khoản vay phát sinh trong thời kỳ hôn nhân hay trước đó;
  • Tiền vay được dùng vào đâu: mua tài sản chung, sửa nhà, chi tiêu gia đình hay việc riêng;
  • Người còn lại có biết, đồng ý, ký xác nhận, cùng trả nợ hoặc hưởng lợi hay không;
  • Khoản vay có được bảo đảm bằng tài sản chung (nhà đất, xe) hay không.

Nếu người vay chứng minh được tiền vay dùng cho gia đình, thường sẽ được xem là nợ chung. Ngược lại, người không đứng tên muốn được miễn trách nhiệm cần chứng minh đây là việc vay riêng, không phục vụ gia đình và họ không biết, không hưởng lợi.

Khoản vay phục vụ gia đình

Khoản vay phục vụ gia đình là trường hợp dễ bị tranh cãi nhất. Để xác định, Tòa án thường căn cứ:

  • Nhu cầu thiết yếu: ăn uống, học phí của con, viện phí, chi phí sinh hoạt thường ngày và duy trì cuộc sống gia đình;
  • Tài sản hình thành từ khoản vay: nếu có tài sản chung được mua, xây từ tiền vay thì người còn lại đã hưởng lợi và khó từ chối trách nhiệm;
  • Thực tế trả nợ: việc hai vợ chồng cùng dùng thu nhập chung trả gốc, lãi hàng tháng là bằng chứng cho thấy đây là nợ chung;
  • Quy mô khoản vay so với thu nhập gia đình: khoản vay quá lớn so với nhu cầu sinh hoạt thì cần làm rõ mục đích thực sự.

Thực tiễn xét xử

Trong thực tiễn, người vay thường phải đưa ra chứng cứ về mục đích và dòng tiền để chứng minh khoản vay là nợ chung; người phủ nhận thì phải chứng minh ngược lại. Với khoản vay trong thời kỳ hôn nhân mà không chứng minh được là vay riêng, người vay dễ bị xem là vay cho nhu cầu chung của gia đình. Các khoản vay tiêu dùng, thẻ tín dụng, vay qua ứng dụng thường gây nhiều tranh cãi vì đối chiếu dòng tiền khó hơn.

Nếu tranh chấp về nghĩa vụ với ngân hàng, ngân hàng có thể được Tòa án đưa vào vụ án với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, hoặc ngân hàng có thể khởi kiện riêng để đòi nợ.

Những chứng cứ cần chuẩn bị

Tùy vị trí (người vay hay người không đứng tên), các bên nên chuẩn bị:

  1. Hợp đồng tín dụng, khế ước nhận nợ, hợp đồng thế chấp/bảo lãnh, thể hiện ai ký, ai là người vay, người bảo lãnh, tài sản bảo đảm.
  2. Hồ sơ vay (đề nghị vay vốn, phương án sử dụng vốn) thể hiện mục đích vay, đặc biệt khi vay để mua nhà, kinh doanh.
  3. Sao kê giải ngân và dòng tiền cho thấy tiền vay được chuyển cho ai và dùng vào việc gì.
  4. Sao kê thanh toán nợ hàng tháng: ai trả nợ, từ tài khoản nào, nguồn thu nhập nào.
  5. Hợp đồng mua bán, giấy tờ tài sản hình thành từ tiền vay (nhà, đất, xe, thiết bị kinh doanh).
  6. Tin nhắn, email, giấy cam kết, biên bản thể hiện bên còn lại biết và đồng ý (hoặc không biết) về khoản vay.
  7. Văn bản thỏa thuận giữa vợ chồng về chế độ tài sản, về việc phân chia khoản nợ.
  8. Chứng từ về thu nhập, chi tiêu gia đình (hóa đơn học phí, viện phí, chi phí sinh hoạt) để chứng minh nhu cầu thiết yếu.

Lưu ý: nên yêu cầu ngân hàng cung cấp các giấy tờ liên quan theo đúng thủ tục; trong quá trình tố tụng, Tòa án có thể yêu cầu ngân hàng cung cấp hồ sơ tín dụng.

Luật sư hỗ trợ giải quyết tranh chấp nghĩa vụ trả nợ

Giải quyết nợ ngân hàng khi ly hôn liên quan đồng thời đến luật hôn nhân, luật dân sự và quy định của ngân hàng. Luật sư có thể hỗ trợ:

  • Phân tích hợp đồng, mục đích vay và đánh giá khoản nợ là nợ chung hay nợ riêng;
  • Thu thập, sắp xếp chứng cứ, đề nghị Tòa án thu thập hồ sơ tín dụng từ ngân hàng;
  • Soạn thỏa thuận phân chia nghĩa vụ trả nợ giữa vợ chồng và làm việc với ngân hàng để được chấp thuận;
  • Tham gia tố tụng bảo vệ quyền lợi, tránh phải gánh khoản nợ không phải của mình.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính tham khảo chung, dựa trên quy định pháp luật hiện hành. Mỗi vụ việc có hồ sơ và tình tiết khác nhau, quý khách nên liên hệ luật sư để được tư vấn cụ thể.

Liên hệ Luật sư Đông

Nếu anh/chị đang cần tư vấn tranh chấp tài sản khi ly hôn hoặc thực hiện thủ tục ly hôn, Luật sư Đông có thể hỗ trợ tư vấn về thẩm quyền Tòa án, hồ sơ, thủ tục tố tụng, nhận ủy quyền để xử lý vụ việc. Số điện thoại, Zalo, Viber, WhatsApp: 0362.735.057 (Trường hợp liên hệ Luật sư Đông không nghe máy do đang tham gia phiên tòa, anh/chị vui lòng nhắn nội dung vụ việc qua Zalo, Luật sư sẽ phản hồi trong thời gian sớm nhất.) Facebook: Facebook Luật sư Đông Email: Luatsudong06@gmail.com Địa chỉ: Tầng 5, số 225 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, thành phố Hà Nội